Artillerie-Stützpunkt Kap Drapanon - cz.2 - Herring do fortyfikacji peregrynujący

M.K.B 9/520

To kolejna bateria , jaką będziemy omawiać. Marine Küsten Batterie 9/520, obsadzana odpowiednio przez Marine Artillerie Abteilung 9/520, zlokalizowana ok 1 km na północny zachód od poprzednio omawianej baterii H.K.B. 3/834. Na terenie baterii wyróżniono dwa punkty oporu o nieustalonym narysie – nr 487 i nr 488. Bateria jest zachowana względnie dobrze – 6 stanowisk armat 15,5cm K418(f) jest czytelnych, schron kierowania ogniem jest niestety w niewiadomym stanie – znajduje się na terenie ogrodzonym, prawdopodobnie zbudowano na nim willę, lub też znajduje się tuż obok niej.

Główne uzbrojenie baterii to 6 armat 15,5cm K418(f); poza tym na uzbrojenie baterii wchodziły:

lekki/ średni moździerz (le. u m. Gr.W.) – 5szt.
lekki karabin maszynowy (le. MG) – 5szt.
lekka armata przeciwlotnicza (le. Flak) – 4szt.
reflektor (Scheinwerfer) – 1szt.

Uzbrojenie było modyfikowane, i na dzień 1 grudnia 1944 wyglądało tak:

armata przeciwpancerna (3,7cm PaK) – 1szt.
lekki moździerz (le. Gr.W.) – 4szt.
średni moździerz (m. Gr.W.) – 1szt.
lekki karabin maszynowy (le. MG) – 7szt.
armaty przeciwlotnicze – 2cm Flak – 4szt; 3,7cm Flak – 1szt.

Armata 15,5cm K418(f) to francuska armata GPF 155mm, opracowana w czasie 1-szej wojny światowej, o bardzo dobrych jak na ówczesne czasy charakterystykach, przejęta przez Niemcy w znacznych ilościach po kapitulacji Francji w roku 1940. 15,5cm K418(f) w roli artylerii nadbrzeżnej była minimalnie zmodyfikowana względem pierwowzoru – w celu dostosowania jej do roli broni stacjonarnej dodano usztywnienie pomiędzy lemieszami oraz dodano do jednego z lemieszy korbowy mechanizm łańcuchowy (Kettenschenkwerk) umożliwiający precyzyjne obracanie armaty na stanowisku.

Poniżej załączam zdjęcia z tej samej serii, co przy poprzedniej baterii (ze starej aukcji na ebay) ale nie ma pewności, że to właśnie zdjęcia z baterii 9/520 – cokół stanowiska jest w innej wersji, być może zdjęcie jest z wcześniejszego okresu, kiedy jeszcze nie wykonano cokołów w wersji ostatecznej.

wydaje się, że widoczne stanowisko jest we wczesnej fazie budowy – nie widać wybetonowanej części pomiędzy cokołem a zewnętrznym obrysem stanowiska

widoczny mechanizm łańcuchowy do pozycjonowania azymutu armaty, zamontowany na końcu lemiesza

Stanowiska armat

Cokoły dla armat zostały wykonane w formie umożliwiającej posadowienie obrotowego łoża (Drehbettung) które mogło być wykonane w kilku wersjach. Łoże posiadało część dolną i górną.

Generalnie, część dolna mogła występować w 2 wersjach: “Unterteil” – co tutaj oznacza stalowy ruszt przytwierdzany do podłoża, instalowany bezpośrednio na gruncie, oraz “Pivotzapfen”, czyli stalowa oś wbetonowana w cokół, co wymagało wcześniejszych prac budowlanych. W tej baterii mamy do czynienia z betonowym cokołem z osią, aczkolwiek na Krecie możemy spotkać obie wersje.

Cokół betonowy z osią. Obydwa przedstawione na rysunku egzemplarze to w mniejszym lub większym stopniu destrukty. A – egzemplarz z omawianej baterii 9/520, gdzie zdemontowano stalowe płyty po których toczyły się rolki części górnej; B – przykład z baterii Mathes sprzed ok. 20 lat. Na rysunku stalowe płyty wciąż zamontowane, realnie tylko jedna z nich leżała obok cokołu, zamocowany również fragment obrotowej części górnej w wersji ” fuhrendem Querhaupt”

Część górna mogła występować w 3 wersjach: pierwsza wersja to “Oberteil” – co tu oznacza stalowy ruszt obracający się na części dolnej, do którego przymocowane było działo, druga to “fuhrendem Querhaupt”, co można tłumaczyć jako “wiodąca belka poprzeczna” – obie te wersje występowały na Krecie. Trzecia wersja – “tragendem Querhaupt” (“nośna belka poprzeczna”) – jak się wydaje na Krecie nie występowała.

podstawa obrotowa w wersji: część dolna – oś osadzona w cokole, część górna – obrotwy stalowy ruszt (Oberteil) – BAMA RH12 20/40

podstawa obrotowa w wersji: część dolna – oś osadzona w cokole, część górna – wiodąca belka poprzeczna (fuhrendem Querhaupt) – BAMA RH12 20/40

W baterii 9/520 mamy do czynienia najprawdopodobniej z górną częścią Drehbettung w formie “Oberteil” – stalowego rusztu obrotowego. Sugeruje to załączone wcześniej zdjęcie archiwalne.

rekonstrukcja cokołu z zamontowaną górną częścią łoża obrotowego (Drehbettung – Oberteil)

Stanowiska armat

Wszystkie stanowiska dział tej baterii posiadają następujące wspólne cechy: cokół z wbetonowana osią, wybetonowany krąg naokoło cokołu, ściany stanowiska kute w skale, ewentualnie murowane z kamieni, nisze przeciwodłamkowe/ amunicyjne w formie krótkich tuneli, ew. okopów kutych w podłożu lub dodatkowo murowanych. Schrony amunicyjne w rowach łączących stanowiska, wykonane jako dwukomorowe, ze sklepieniem kolebkowym.

Stanowisko 1

Stanowisko izolowane, z nisza amunicyjną w formie krótkiego tunelu.

Na wszystkich szkicach: kolor czerwony – elementy podziemne, kolor czarny -elementy naziemne, linia prosta – elementy betonowane luib murowane, linia falista – elementy kopane lub kute.

ok. 50m na płn. od stanowiska armaty znajduje się niewielki wykop, prawdopodobnie stanowisko dla reflektora?

Stanowisko 2

Stanowisko połączone z następnymi stanowiskami okopem. Nisza amunicyjna w formie okopu i krótkiego tunelu.

Stanowisko 3

Stanowisko z przyległym dwukomorowym schronem amunicyjnym, sklepienie jest zawalone. Od schronu w kierunku następnego stanowiska prowadzi nieukończony tunel – na przodku widać wykonane otwory do założenia ładunków wybuchowych.

dwukomorowy schron amunicyjny z zawalonym sklepieniem

wej scie do tunelu mającego prowadzić do następnego stanowiska

przodek tunelu – widoczne otwory do założenia ładunków wybuchowych w celu dalszego drążenia.

Stanowisko 4

Stanowisko posiada dwie nisze przeciwodłamkowe/ amunicyjne – jedną kutą, drugą murowaną, oraz przyległy schron amunicyjny.

widoczne równo wymorowane krawędzie jednej z nisz

druga nisza została wykuta w skalnym podłożu

okop prowadzący do następnego stanowiska

Stanowisko 5

Stanowisko posiada dwie nisze przeciwodłamkowe/ amunicyjne oraz dwukomorowy schron amunicyjny.

schron amunicyjny – sklepienie częściowo zawalone

Stanowisko 6

Stanowisko posiada 1 niszę amunicyjną, oraz przyległy jednokomorowy schron amunicyjny, dostepny z krótkiego tunelu. Jest to jedyny schron w baterii z zachowanym sklepieniem (stan rok 2012).

Schron kierowania ogniem

Lokalizacja schronu w czasie wizyt w rejonie baterii była niedostępna. Według dokumentacji wykonanej przez oddziały australijskie, znajduje się się on w lokalizacji oznaczonej na planie baterii jako nr 7 – nie wiadomo, czy schron się zachował i jaka miał formę. W tym miejscu (lub bardzo blisko od niego) jest wzniesiony nowy dom, cały teren jest ogrodzony.

Inne obiekty baterii

Na planie baterii , oznaczone numerem 8, występuje stanowisko z odciskiem postumentu, prawdopodobnie dla lekkiej artylerii przeciwlotniczej (wg. inwentaryzacji australijskiej).

Oprócz tego znajduje się tam spora ilość ruin obiektów o charakterze baraków/ schronów, o prostym narysie (prostokątny obwód ścian) których funkcje trudno obecnie ustalić.

M.K.B 8/520

Teren na którym znajdowała się Marine Küsten Batterie 9/520 obecnie praktycznie w całości jest terenem wojskowym, i z tego powodu jest niedostępny. Bateria znajduje się w pobliżu latarni morskiej na półwyspie Drapanon. Stan zachowania najważniejszych obiektów baterii jest nieznany, dostępne są jedynie niektóre obiekty peryferyjne. Rekonstrukcja położenia obiektów jest hipotetyczna, bazuje na zdjęciach historycznych i lotniczych. Na terenie baterii wyróżniono 2 punkty oporu – nr. 484 i 486 (sztabowy), obecnie trudno określić ich precyzyjne umiejscowienie i zasięg.

1-3 – prawdopodobne lokalizacje dział, 4 – prawdopodobna lokalizacja schronu kierowania ogniem, 5 – schron obserwacyjny, 6 – prawdopodobnie stanowisko sprzętu nieokreślonego typu, 7 – prawdopodobnie stanowisko le.Flak (lekka artyleria p.lot.)

Główne uzbrojenie baterii to 3 armaty 15cm SK L/45, osadzane na lawecie MPL C/13 mit Kasemattschild.

Poza tym w uzbrojenie baterii wchodziły:

armata przeciwpancerna (7,5cm PaK) – 1szt.
lekki/ średni moździerz (le. u m. Gr.W.) – 3szt.
lekki karabin maszynowy (le. MG) – 6szt.
lekka armata przeciwlotnicza (le. Flak) – 2szt.

Uzbrojenie było modyfikowane, i na 1 grudnia 1944 wygladało tak:

armata przeciwpancerna (7,5cm PaK) – 1szt.
lekki moździerz (le. Gr.W.) – 2szt.
średni moździerz (m. Gr.W.) – 2szt.
lekki karabin maszynowy (le. MG) – 8szt.
armaty przeciwlotnicze – 2cm Flak – 3szt; 4cm Flak – 2szt.

Jeżeli chodzi o artylerie przeciwlotniczą – tuż obok baterii 8/520 (kilkadziesiąt metrów na północ, obok latarni morskiej) stacjonowała bateria V/5/23 Luftwaffe, wyposażona – według jednego ze źródeł – w 2 działka 4cm (e), co mogłoby sugerować 40mm armaty p.lot. Boforsa, jednakże problemem jest to, że brak takich armat w listach sprzętu artyleryjskiego przydzielonego dla Krety. Jak się wydaje, armaty te zostały uwzględnione w powyższym stanie uzbrojenia baterii.

Armaty 15cm SK L/45 MPL C/13 mit Kasemattschild to popularne w czasie 1 wojny światowej armaty montowane w kazamatach okrętowych, na pancernikach typu Bayern, krążownikach liniowych klasy Hindenburg i Mackensen, a w czasie 2 wojny światowej w licznych fortyfikacjach nadbrzeżnych. Do betonowych cokołów były montowane za pomocą kilku typów pierścieni i płyt adaptacyjnych.

Symulacja montażu armaty 15cm SK L/45 MPL C/13 mit Kasemattschild na cokole Betonbettung Ausf. H. Rzeczywisty sposób montażu armaty w baterii 8/520 w obecnej chwili jest nieznany.

Stanowiska dział i schron kierowania ogniem

W obecnym momencie jedyne źródło informacji o wyglądzie baterii to zdjęcia archiwalne. Załączone poniżej pierwsze 3 zdjęcia omawianej baterii najprawdopodobniej pochodzą z dokumentacji wykonanej przez oddziały australijskie.

widok na baterię – widoczne jedno stanowisko działa i schron kierowania ogniem – obecnie niewidoczne, prawdopodobnie zniszczone

zdjęcie opublikowane w czasie wojny w niemieckim czasopiśmie “Signal”. Lokalizacja podpisana jako Kreta, działo tego samego typu co w baterii 8/520, nie ma jednak pewności że to ta bateria.

Raport z wizytacji baterii z lipca 1944 roku mówi o wykonaniu tuneli o długości 120m, które jednak są zawilgocone i nieoświetlone, przez co nie mogą służyć jako kwatera załogi. Wydano zalecenia polegające na wykonaniu dla armat zakrytych stanowisk bojowych (Schartenstand), jednak nie wydaje się aby rozpoczęto ich realizację. Zalecono też rozwiązanie problemu polegającego na tym, że pobliska latarnia morska zdradza pozycję baterii. Wydaje się, że zalecenie to wykonano dość radykalnie – latarnia morska została rozebrana. Obecna została odbudowana po wojnie.

Inne obiekty baterii

Stanowisko obserwacyjne na klifie (na planie nr 5)

Stanowisko (6).

Najprawdopodobniej stanowisko działka p.lot. poniżej latarni morskiej (7).

Maciej Śledziński