Ortsstutzpunkt Krakau – punkty oporu na terenie Nowej Huty na roboczej mapie z okresu budowy umocnień

W pierwszych słowach – w szczególności dotyczy to osób nie mających wcześniej styczności z dziełem obronnym, jakim jest Ortsstutzpunkt Krakau – chciałbym zachęcić do sięgnięcia do artykułu z czasopisma Infort 2020 i artykułu “Ortsstutzpunkt Krakau w 1944 roku”. Poniższy tekst jest poszerzeniem poruszonego tam tematu. Chciałbym się podzielić mapą, jaka udało się odnaleźć w dostępnych online archiwach, a konkretnie w Archiwum Akt Nowych pod sygnaturą 2/111/0/2.12/499/3. Cóż tu widzimy? Jest to fragment Pozycji Henryka (Heinrich Stellung), zbudowanej przez armię niemiecką w Krakowie i okolicach w drugiej połowie roku 1944. Konkretnie, jest to 4-ty odcinek tej pozycji (na mapie H-4). Z mapy wynika cały szereg dość ciekawych spostrzeżeń:

– jest to pierwsza odnaleziona mapa, na której jest wyraźnie widoczny „stutzpunktartige” charakter rozbudowy (pol. rozbudowa o charakterze punktów oporu, w przeciwieństwie do rozbudowy o charakterze linii okopów), jaki wcześniej był zaobserwowany na zdjęciach lotniczych i w terenie, ale nie potwierdzony w dokumentach

– widoczne jest bardzo duże zagęszczenie punktów oporu – na długości kilku kilometrów mamy ponad 100 (przepraszam, znudziło mi się liczenie ) małych punktów oporu dla 1 drużyny.

– co istotne – lokalizacja tych punktów oporu, które objęły zdjęcia lotnicze z tego okresu pokazuje, że zostały one w rzeczywistości wybudowane w zaznaczonych na mapie lokalizacjach, a więc ich ilość na mapie to najprawdopodobniej nie planowana ilość, a faktycznie wybudowana.

– na odcinkach zagrożonych / odkrytych detaszowane punkty oporu są łączone w większe grupy poprzez łączenie ich okopami łączącymi – co znajduje potwierdzenie z relacjach saperów Armii Czerwonej

– jak się wydaje,  jest to mapa przeznaczona do nanoszenia postępów w budowie – podstawowy znak to „widełki” oznaczające punkt oporu z głównym kierunkiem ognia; dodanie kropki oznacza schron bierny; dodanie krzyżyka oznacza dodanie zasieków (na mapie widać krzyżyki dodane do niektórych punktów oporu), a dodanie zygzaków pomiędzy punktami oporu to wspomniane okopy łączące.

– są widoczne lokalizacje jazów do spiętrzania wody w celu utworzenia zalewów nieprzejezdnych dla broni pancernej. Na mapie widać takie 4  wcześniej nie znane jazy, w tym jaz w Zesławicach, który utworzył znany i lubiany po wojnie Zalew Zesławice, wykorzystywany jako źródło wody pitnej dla tej części Krakowa (we wcześniejszym okresie, tj. przed rokiem 1944 tego zalewu nie było).

– jest widocznych 7 zapór typu Fallkorpersperre, z tego jak dotąd znane były 3 – 1 w postaci reliktów zachowała się do dziś (ul. Stadionowa), 2 pozostałe w okolicy Kopca Wandy były znane z wcześniejszych map, niezachowane do dziś.  Pozostałe 4 to wcześniej nieznane lokalizacje.

– mamy w końcu potwierdzenie istnienia oraz przebiegu rowu przeciwpancernego na odcinku od  Kopca Wandy do Fortu Dłubnia i Fortu Krzeszowice.

– i na koniec – mamy zagadkowy odcinek przeszkody przeciwpancernej w ciągu dzisiejszej ul. Ptaszyckiego, na odcinku od mostu na Dłubni do Fallkorpersperre koło Kopca Wandy – określone jako „Panzer Abstich”. Teren naturalnie przeciwpancerny? Jakiś rodzaj przeszkody? Pole minowe? Do wyjaśnienia.

Maciej Śledziński